در آن حشرات از جاهاى خويش و درندگان از كنامهاى خود بيرون مىآيند ، و بد كاران در آن به بيهوده كارى و تبهكارى مىپردازند . [ 4 ] آيا جادوگرى را حقيقتى است و اگر هست آن چيست ؟ چنان مىنمايد كه در آن حقيقتى است ، و على رغم عواملى كه در آن دخالت مىكند به صورت كامل شناخته نشده است ، و از جملهء اين عوامل است بعضى از قوانين طبيعى كه هنوز شناخته نشده و ممكن است كاملا وسيلهء انجام سحر بوده باشد ، همچون جيوه‌اى كه جادوگران فرعون در شبه ريسمانهاى خود قرار مىدادند ، و با گرمى آفتاب آنها را به حركت در مىآورد ، و ممكن است گاه حقيقت آن قوت روح در نزد جادوگر بوده باشد يا به خدمت گرفتن ارواح شرير ، و هر چه بوده باشد ، تسليم شدن به سحر و تأثيرات آن جايز نيست ، بلكه مبارزهء با آن از طريق توكل بر خدا و پناه جستن از او ضرورت دارد . « وَ مِنْ شَرِّ النَّفَّاثاتِ فِي الْعُقَدِ - و از شرّ زنان دمندهء در گرهها . » در قديم پير زنان به كار جادوگرى مىپرداختند ، و مردمان و مخصوصا زنان را فريب مىدادند ، و اين حالت انگيزهء ترس در بسيارى از كسان مىشد و لازم مىآمد كه از آن جادوگران به خدا پناه برند . بعضى از مفسران گفته‌اند : مقصود از النّفّاثات فى العقد : زنانى است كه با افكار منفى خويش در عقد عزم ارادى مردمان مىدميدند . ولى بيشتر مفسران مراد از آن را زنان جادوگر دانسته‌اند ، و اين گفته با سبب نزول آيه در اين سوره نزديكتر است ، ولى آنچه در روايتها در اين خصوص آمده قابل قبول نيست ، زيرا كه مخالفت با نزول آن در مكه است ، و همچنين با عصمت رسول اللَّه سازگارى ندارد و با اين كه او از سحر بيزار بوده است . [ 5 ] گاه اسباب خطرهايى كه متوجه انسان مىشود ، سببهاى معقولى است كه اگر شخص از آنها آگاه شود امكان پرهيز كردن از آنها وجود دارد ، مگر حسد كه سبب آن حالتى در نفس شخص حسود است ، و / 460 پرهيز كردن از آن در هنگامى كه سبب اساسى دشواريها و خطرهاى محيط بر شخص شده دشوار است ، ولى آيا